كوه‌هاى ، جلال « شمالى » و « جلال » جنوبى به مردم پيشنهاد كرده است . « 1 » نزديك به همين ديدگاه است ، سخن كسانى كه گفته‌اند : در خليج سوئز جايى است با نام « بركهء قارون » كه گويا گذرگاه بنى اسرائيل بوده است ، و اين بركه بسيار دور از شهر سوئز است ، اگرچه كسانى آن گذرگاه را جايى در شمال « عيون موسى » در صحرايى آسيايى مىدانند كه چندان از شهر سوئز دور نيست . « 2 » از سوى ديگر برخى از پژوهشگران در اين عبارات تورات : « خداوند موسى را خطاب كرده گفت : به بنى اسرائيل بگو كه برگرديد و برابر فم الحيروت ، در ميان مجدل و دريا ، و نيز در مقابل بعل صفون ، در برابر آن به كنار دريا اردو زنيد » « 3 » ، اشارات كوتاه و گويا ، اما بسنده‌اى يافته‌اند ، بر اين مبنا كه آن رويداد در جايى بوده كه در روزگار هلنيان و روميان درياى سربونى ( شوره‌زار بردويل كنونى ) خوانده مىشده است . اما اين اشارهء كوتاه و گويا تنها در تورات كهنوتى ديده مىشود . « 4 » از اين روى دور نيست كه پىآمد كوششى متأخر باشد و ساخته و پرداختهء كسانى كه مىخواسته‌اند جايگاه آن رويداد را با تواريخ ياد شده در تورات هماهنگ سازند . چرا كه از كهن‌ترين روايت اسفار خمسه « 5 » ، تنها اين برمىآيد كه آن رويداد در دريا بوده است ، بىآن كه جاى آن به درستى و به آن دقت ياد شده باشد . « 6 » گروهى از پژوهشگران نيز بر اين‌اند كه آن دريا ، درياچهء « منزله » يا بخشى از آن بوده است . اينان گفته‌اند : ترجمه و برگردان « يم سوف » ( - درياى سوف ) به درياى سرخ درست نيست ، بلكه ترجمهء درست آن ، درياچهء بوص يا قصب است ، زيرا واژهء « يم » ، كه امروزه هم چنان در زبان عرب زنده است و آب نيز از معانى آن است ، در گذشته‌ها به شاخه‌هاى نيل گفته مىشده است و واژهء « سوف » واژه‌اى است كه از زبان مصرى كهن به زبان عبرى رفته و به معنى « بوص » ( - پاپيروس ) است . بوص ، گياهى به گونهء نى و از تيرهء گندميان است كه در آب‌هاى كم‌عمق ، و به ويژه در درياچهء « منزله » - روبه‌روى « قنتير » همان شهر « بىرامسس » كه خروج اسرائيليان از آن بوده است - فراوان مىرويد ، و چون اين گياه ، كه شاخه‌هاى بلند و

--> ( 1 ) . سليم حسن ، مصر القديقة ، 7 / 128 . ( 2 ) . عبد الوهاب نجّار ، همان ، 203 . ( 3 ) . سفر خروج ، 14 : 1 - 3 . ( 4 ) . دربارهء مأخذ كهنوتى و ديگر مأخذ تورات بنگريد به : محمد بيومى مهران ، اسرائيل ، 3 / 97 - 106 . ( 5 ) . دربارهء پنتاتوگ ( اسفار خمسه ) بنگريد به : محمد بيومى مهران ، همان ، 3 / 32 ، 136 . ( 6 ) . M . North , op - cit , p . 115 - 116 , CAH , vol , III , part 2 ، 1975 ، p . 323 .